Snel kiezen
Zoek op kleur
Zoek op prijs
Zoek op land
Zoek op druivenras
Zoek op producent
Zoek op herkomstgebied
Zoek op dranksoort
Zoek op smaak
Zoek op flesinhoud
Wijnreis Piemonte

Reisverslag Piemonte 15-17 januari 2020

Door Joris Kleijs

Beste lezers en lezeressen,

In januari heb ik samen met een reisgenoot een kort bezoek aan Piemonte gebracht. Alles lijkt erop dat het gebied eindelijk de verdiende internationale belangstelling en erkenning heeft gekregen. De wijnen zijn van ongekend hoog niveau en de producenten zijn tevreden.

Op mijn reis heb ik drie producenten bezocht: Elvio Cogno en Giacosa Fratelli in Langhe en Proprietà Sperino in Lessona, Alto Piemonte. Alle drie met een eigen visie en stijl waarover veel is te lezen op websites en in brochures. Maar tijdens een reis als deze wil ik het verhaal achter de commercie weten. Wat zijn de successen, maar ook de zorgen en de problemen. Hoe zit het nu echt met biologische wijnen en hoe kijkt men aan tegen de veranderende klimatologische omstandigheden. Zo maar wat onderwerpen waar ik bij deze bezoeken veel informatie over heb gekregen.

Voor ons in Nederland zijn de wijnen uit Piemonte onderdeel van een enorm aanbod uit vele landen, streken en prijsklassen. Voor wijnboeren daar zijn ze hun levenswerk en het resultaat van decennia inspanning en toewijding. Ik hoop dat ik met dit verslag via mijn eigen enthousiasme iets van deze toewijding kan overbrengen.

Elvio Cogno 

Het domein ligt in Novello, vlak bij Barolo, La Morra en Monforte d’Alba op zo’n 2 uur rijden van Milaan. Zodra we het gebied binnenrijden valt direct op dat we te maken hebben met wijnbouw van hoog niveau; keurig onderhouden wijngaarden, steile hellingen en duidelijk afgebakende percelen. Het winterse landschap toont dor en grijs met hier en daar resten sneeuw. Januari is de tijd om te snoeien en dat is ook de belangrijkste activiteit in de wijngaarden; overal zijn groepjes mensen te zien die het nodige onderhoud plegen. Het is overigens prachtig weer, kraakhelder en fris. Wat direct opvalt is de stilte. Het is een verademing om uit de hectische Hollandse randstad in zo’n oase van rust te komen.

De kelders en het woonhuis van eigenaren Valter Fissore en zijn vrouw Nadja Cogno liggen bovenop een heuvel omringd door de wijngaarden. Deze liggen vrijwel allemaal binnen een straal van 500 meter rond de gebouwen, ieder met een eigen terroir. Slechts de wijngaarden voor Barbaresco (20 kilometer verder, bij Neive) en de Barbera Pre-Phylossera (hogerop in het Barologebied, bij La Morra) liggen elders.

Oprichter Elvio Cogno, destijds werkzaam voor het wijnhuis Marcarini,  kocht in 1990 een kleine vervallen boerderij in zijn geboortedorp Novello in de DOCG Barolo. Zijn dochter Nadja trouwde met de gedreven wijnman Valter Fissore en samen bouwden ze het nieuwe domein op. Er is fors geïnvesteerd in de kelders en alles is er om door een ringetje te halen; van de volledig geautomatiseerde bottellijn en computergestuurde gistingstanks tot de vochtregulering voor de houten vaten. In de wijngaarden zie je al de rigoreuze focus op kwaliteit maar ook in deze kelders wordt werkelijk niets aan het toeval overgelaten. Valter is een hele precieze man en dit is ook in zijn wijnen herkenbaar. Een niet gedweilde vloer of een lekkende tank zou hem slapeloze nachten geven.

n deze glimmend schone kelder hebben we een fabuleuze proeverij gehad. Het meest bijzonder waren vatmonsters Barolo Ravera, Barolo Vigna Elena en Barolo Ravera Bricco Pernice uit het recente jaar 2019! Nebbiolo wordt medio oktober geoogst en heeft een lange vergisting tot wel 50 dagen. Begin december was de gisting pas voltooid en nu verbleef de wijn sinds een maand op tank. Wat direct opviel was de herkenbaarheid van de drie  terroirs. Barolo Ravera en Ravera Bricco Pernice (van de Nebbiolo-kloon Lampia) onderscheidden zich door stoere mannelijkheid, terwijl Vigna Elena (van de Nebbiolo-kloon Rosé) aanzienlijk eleganter en vrouwelijker is.  Deze proeverij maakte weer eens overduidelijk dat kwaliteitswijnen in de wijngaard worden gemaakt en niet in de kelder. De wijnen staan nu pas aan het begin van het rijpingsproces op hout en fles maar hun identiteit ligt al vast. Verschillen in ‘opvoeding’ dienen alleen om die identiteit  optimaal tot uitdrukking te laten komen.

Ten aanzien van het veranderende klimaat merkt Valter op dat het inderdaad warmer is geworden en dat de groeiseizoenen zijn verlengd. Men oogst nu gemiddeld zo’n twee weken later dan 30 jaar geleden. Verder komen er steeds meer succesvolle oogstjaren. Tot de jaren ’80 van de vorige eeuw had je gemiddeld drie tot vijf goede oogstjaren per decennium, nu zijn dat er vijf tot zeven.

Na het bezoek aan de kelder en de uitbreide proeverij daar werden we in het proeflokaal nog eens getrakteerd op een mooie selectie van wijnen die al gebotteld zijn.

  • Barolo Cascina Nuova 2016: open neus, schoon, fris, zoetig fruit, Pinot Noir-achtig, zeer rijp. Delicaat, boterzachte tannines.
  • Barolo Ravera 2016:typische Ravera-neus; volgens Valter (en inmiddels ook volgens ons) is de geur van Ravera echt herkenbaar (en overeenkomstig met het vatmonster uit 2019). Donker fruit, concentratie en diepgang. Jong maar met prachtig versmeltende tannines.Barolo Ravera Bricco Pernice 2015: zeer open neus, meer nog dan de Ravera 2016. Krachtiger en mannelijker. Echte klassieke Barolo.
  • Barolo Vigna Elena 2014: het koelere jaar is duidelijk herkenbaar in het ranke karakter. Kenmerkend door de jaren heen is de extreme elegantie dank zij de Rosé-kloon van de Nebbiolo-druif.

Zie voor meer informatie en een compleet overzicht van alle wijnen:

www.elviocogno.com

 

Giacosa Fratelli

Vanuit Novello is het zo’n 20 kilometer rijden richting het noordoosten naar Neive, bij Barbaresco. Een groter contrast met Elvio Cogno is er haast niet te bedenken.

De neven Maurizio en Paolo kopen voornamelijk druiven van andere wijnboeren; gangbare soorten als Barbera, Arneis en Dolcetto maar ook hoogwaardige Nebbiolo uit de Barbaresco-Cru Rio Sordo en de Barolo-Cru Bussia. Door de aankoop van druiven heeft het bedrijf als belangrijkste functie het opvoeden en bottelen van de wijn, hoewel men ook beschikt over enkele eigen wijngaarden. De wijnen zijn eenvoudiger dan die van Elvio Cogno maar ook aanzienlijk gunstiger geprijsd. Ze vormen een breed spectrum van kwalitatief goede, toegankelijke wijnen die wel degelijk onmiskenbaar het karakter van de Langhe bezitten.

Na een rondleiding in de kelders door Paolo vertelde Maurizio ons uitgebreid over de wijnbouw in Piemonte. Zoals vrijwel overal in de Langhe gaat het goed met hun bedrijf. De productie is de afgelopen jaren verdubbeld en er zijn grootse plannen voor uitbreiding. Het is verhelderend om Maurizio’s standpunten te horen over biologische wijnen. Zo’n 60% van de druiven die in de oogsttijd binnenkomen zijn biologisch geteeld; alleen kunnen de wijnen niet gecertificeerd worden, omdat de regels voorschrijven dat biologische wijnen strikt worden gescheiden bij verdere verwerking in de kelders. En dat is met de huidige capaciteit simpelweg niet mogelijk. De toekomst moet hier verandering in brengen met de bouw van nieuwe ultra-moderne klimaatneutrale kelders. Ook zal het aandeel biologisch geteelde druiven nog aanzienlijk gaan toenemen.

Ook Maurizo ziet dat het klimaat verandert. Niet alleen de temperatuur maar ook de regenval is anders dan in de jaren ’80 van de vorige eeuw; in plaats van geleidelijke neerslag is er meer sprake van heftige buien en veel regen in korte tijd. Dit geeft weer hele nieuwe uitdagingen in de wijngaarden.

Zie voor meer informatie en een overzicht van alle wijnen:

www.giacosa.it

 

Proprietà Sperino

Na ons vertrek uit Neive reden we richting Lessona, zo’n 150 kilometer naar het noorden nabij de textielstad Biella in Alto Piemonte. Wat meteen opviel na het nette, georganiseerde Langhe was de haast desolate verlatenheid van het gebied. Na het verlaten van de autostrada passeerden we links en rechts talloze ruïnes waar ooit werd gewoond en gewerkt. Hier was duidelijk zichtbaar hoe landelijke gebieden verlaten worden en steeds dunner bevolkt raken door trek naar de stad. De opkomst van de textielindustrie in het nabijgelegen Biella en de trek naar Milaan zijn hier de belangrijkste oorzaken geweest. Maar na 1970 is de ook de bloei van de textielindustrie afgenomen wat de verlatenheid van de streek alleen maar heeft vergroot.

Van alle wijngebieden die ik heb bezocht heeft Lessona nog  altijd de meeste indruk gemaakt. De eerste vermelding van wijnbouw na de Romeinse tijd dateert van 1671. Rond 1900 was Alto Piemonte met wel 45.000 ha één van de belangrijkste wijnbouwgebieden van Italië. In Lessona bedroeg de totale aanplant  toen zo’n 400 tot 600 ha. Het is fascinerend te bedenken dat dat areaal in 2000 was gereduceerd tot hooguit  2,5 ha!

In de 19eeeuw hebben de unieke klimatologische omstandigheden het gebied tot bloei gebracht (hierover later meer) maar het zijn diezelfde omstandigheden, steile hellingen, zure bodem en hagel enerzijds en de opkomst van de eerder genoemde textielindustrie anderzijds, die de wijnbouw steeds moeilijker maakten ten opzichte van andere gebieden. Tenslotte heeft de druifluis het doek definitief doen vallen.

In het verleden was Lessona het beste te vergelijken met dorpen in Bourgogne. Ommuurde wijngaarden en een sterke mate van versnippering onder vele eigenaren. Nu bestaat vrijwel het hele terrein uit beboste, vergane percelen met daartussen afbrokkelende muren en andere ruïnes. Het wijnverleden is nog zichtbaar en tastbaar.

Dat het gebied ondanks de moeilijk omstandigheden in de 19eeeuw zo groot is geworden, komt door het klimaat. In tegenstelling tot de zuidelijker gelegen Langhe zijn de winters bijzonder mild en het groeiseizoen lang. Sneeuw valt er nauwelijks en er groeien zelf bananenbomen. De beschutting van de  Alpen en vooral de nabijheid van de Monterosa zorgen voor bescherming tegen kille luchtstromen uit het noorden. En juist Nebbiolo is bij uitstek gebaat bij een lang groeiseizoen. De zomers zijn, wederom door de nabijheid van de gletsjers in de Alpen, juist relatief koel, waardoor het fruit minder te lijden heeft van extreme zomerwarmte.

Maar er is meer aan de hand in Lessona…. Wat mij altijd is opgevallen is de prachtige mineraliteit van de wijnen uit het gebied. In tegenstelling tot de Langhe, waar doorgaans meer klei in de bodem zit, is hier een grote variëteit aan gesteenten. Recent onderzoek heeft zelfs aangetoond dat er in Lessona een grote vulkaan heeft gelegen die door de tektonische druk van Afrika en de stuwing van de Alpen als het ware ondersteboven is komen te liggen. Het resultaat is vulkanisch gesteente in de wijngaarden dat oorspronkelijke 300 tot 400 meter diep heeft gelegen. Omstandigheden vergelijkbaar met bijvoorbeeld de topwijngaarden van Soave.

 

In 2000 hebben Paolo de Marchi en zijn zoon Luca het vervallen Proprietà Sperino weer nieuw leven ingeblazen met de aanplant van 4 hectare wijngaard. Het bezit telt nu zo’n 12 hectare waarvan 8 in productie. Uiteindelijk moet het domein groeien naar 17-18 hectare.

Na een fascinerend bezoek aan de wijngaarden nam de altijd opperbest gestemde Luca ons mee naar de kelders en het voormalige woonhuis van zijn voorouders, de familie Sperino, gebouwd op de plek van het 16e eeuwse kasteel van Lessona. Hier ademt alles de sfeer van 150 jaar geleden met als hoogtepunt een bezoek aan de vervallen bibliotheek waarin ook correspondentie en aantekeningen van verre opa Sperino, een medicus die ook de wijnbouw wetenschappelijk benaderde. Mijn oog viel direct op een boekje getiteld ‘Viti Americane, come mezzo di resistenza contro la filossera’ een studie van Felice Sperino uit 1871 naar het gebruik van Amerikaanse onderstokken ter bestrijding van de druifluis. Niet allen de tekst maar ook de constatering dat het boekje origineel was en daar dus 150 jaar heeft gelegen is buitengewoon indrukwekkend.  Hier ligt de rijke historie zo voor het oprapen!

Na het bezoek aan de kelders bezochten we het woonhuis van Luca en zijn vrouw Francesca. Daar vertelde Luca dat hij sinds kort is gaan samenwerken met een ander domein in de buurt: La Prevostura, een kleine producent die in 2009 is begonnen. De wijnen zijn net iets eenvoudiger dan die van Proprietà Sperino maar daarbij ook aantrekkelijker in prijs. De kans is groot dat we deze wijnen binnenkort in Nederland kunnen verwelkomen.

Bij en met Luca hebben we de volgende wijnen van La Prevostura geproefd:

 

  • Coste della Sesia Rosso ‘Garsun’ 2018: 70% Nebbiolo, 20% Vespolina en 10% Croatina, 6 maanden rijping op hout. Prettig drinkbare, cleane, lichtvoetige Nebbiolo.
  • Coste della Sesia ‘Muntacc’ 2017: 90% Nebbiolo en 10% Croatina. 1,5 jaar op hout. Rijp, zacht en verleidelijk maar met meer structuur en concentratie.
  • Lessona 2015: 100% Nebbiolo. Zeer geurig, compact en verfijnd. De kenmerkende grootsheid van Nebbiolo is hier duidelijke aanwezig.

Uiteindelijk hebben we afscheid genomen van Francesca en Luca om te overnachten in Biella, een middelgrote stad met 70.000 inwoners. Op advies van Luca aten we in Ristorante Baracca, waar we genoten van lokale gerechten met daarbij een fles Uvaggio 2015 van Proprietà Sperino en Lessona 2015 van La Prevostura.

Zie voor meer informatie en alle wijnen:

www.proprietasperino.it

www.laprevostura.it

 

 

 

 

 

 

 


 

 

 

 

Even geduld a.u.b.